Thiết kế thang máy theo tiêu chuẩn an toàn hiện đại

Trong hệ thống tiêu chuẩn của Việt Nam, thiết kế thang máy phải tuân thủ TCVN 6396-20:2017, tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở hài hòa với EN 81-20 của châu Âu. Đây là một trong những bộ tiêu chuẩn hiện đại nhất hiện nay, áp dụng cho thang máy chở người và thang máy chở hàng kèm người.

Theo tiêu chuẩn này, toàn bộ hệ thống thang máy gồm cabin, đối trọng, hệ thống treo, ray dẫn hướng và giếng thang phải được thiết kế đảm bảo khả năng vận hành ổn định trong mọi điều kiện tải trọng. Mục tiêu quan trọng nhất là giảm thiểu tối đa các rủi ro như kẹt cabin, rung lắc mạnh, trượt mất kiểm soát hoặc va chạm trong giếng thang.

An toàn thang máy: Bài toán không thể xem nhẹ trong đô thị cao tầng.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng yêu cầu các thông số kỹ thuật như khoảng hở an toàn, độ bền vật liệu và khả năng chịu lực phải được tính toán chính xác ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì xử lý sau khi lắp đặt.

Một thang máy đạt chuẩn không thể chỉ dựa vào cơ chế bảo vệ đơn lẻ mà phải được trang bị hệ thống an toàn nhiều lớp. Đây là yêu cầu cốt lõi trong TCVN 6396-20:2017, nhằm đảm bảo khi một bộ phận gặp sự cố, hệ thống vẫn có thể tự động chuyển sang trạng thái an toàn.

Các thành phần bắt buộc gồm bộ giới hạn tốc độ giúp phát hiện tình trạng cabin di chuyển vượt ngưỡng an toàn, phanh cơ khí dùng để giữ cabin trong trường hợp khẩn cấp, mạch an toàn điện giám sát toàn bộ hoạt động của hệ thống, cảm biến cửa cabin và cửa tầng để ngăn mở cửa sai vị trí, cùng hệ thống cứu hộ tự động khi xảy ra mất điện.

Những cơ chế này được thiết kế để hoạt động độc lập nhưng có sự liên kết chặt chẽ, đảm bảo mức độ an toàn cao nhất trong mọi tình huống vận hành.

Bên cạnh tiêu chuẩn kỹ thuật, thang máy còn phải tuân thủ quy chuẩn pháp lý bắt buộc là QCVN 02:2019/BLĐTBXH về an toàn lao động đối với thang máy. Theo quy định này, thang máy thuộc nhóm thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, chỉ được phép đưa vào sử dụng khi đã được chứng nhận hợp quy, có đầy đủ hồ sơ kỹ thuật và đặc biệt phải trải qua kiểm định an toàn trước khi vận hành.

Quy chuẩn cũng quy định trách nhiệm của đơn vị quản lý, chủ sở hữu và đơn vị lắp đặt trong đảm bảo thiết bị luôn duy trì điều kiện an toàn trong suốt vòng đời sử dụng.

Kiểm định kỹ thuật là điều kiện bắt buộc trước vận hành

Trước khi đưa vào hoạt động, mỗi thang máy đều phải trải qua kiểm định kỹ thuật an toàn bởi tổ chức đủ điều kiện theo quy định pháp luật. Đây là bước đánh giá độc lập nhằm xác nhận thiết bị có đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn hay không.

Quy trình kiểm định bao gồm kiểm tra hồ sơ thiết kế, kiểm tra thực tế lắp đặt tại công trình, thử tải tĩnh và thử tải động nhằm đánh giá khả năng chịu lực của hệ thống. Đồng thời, toàn bộ thiết bị an toàn như phanh, cảm biến, bộ giới hạn tốc độ và hệ thống cứu hộ cũng được kiểm tra chi tiết.

Sau khi đưa vào sử dụng, thang máy không chỉ dừng ở kiểm định ban đầu mà còn phải được kiểm định định kỳ theo quy định. Việc này giúp phát hiện sớm các nguy cơ phát sinh do hao mòn cơ học hoặc sai lệch trong quá trình vận hành lâu dài.

Dù đạt tiêu chuẩn thiết kế và vượt qua kiểm định, thang máy vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro nếu quá trình vận hành và bảo trì không được thực hiện đúng quy định. Trong thực tế, hệ thống thang máy phải được bảo trì định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy định kỹ thuật. Các hạng mục quan trọng gồm kiểm tra cửa cabin và cửa tầng, hệ thống phanh, cảm biến an toàn, bộ điều khiển và hệ thống truyền động.

Ngoài ra, việc ghi chép nhật ký vận hành giúp theo dõi tình trạng thiết bị theo thời gian, từ đó phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tối đa sự cố trong quá trình sử dụng thực tế.

Áp lực an toàn trong bối cảnh đô thị hóa

Sự gia tăng nhanh chóng của các tòa nhà cao tầng tại Việt Nam khiến nhu cầu sử dụng thang máy ngày càng lớn. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực đảm bảo an toàn cũng tăng lên tương ứng.

Trong bối cảnh đó, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn như QCVN 02:2019/BLĐTBXH và tiêu chuẩn TCVN 6396-20:2017 không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo vệ an toàn cho hàng triệu người sử dụng mỗi ngày.

Các chuyên gia trong lĩnh vực thiết bị nâng chuyển cũng cho rằng, yếu tố con người trong vận hành và bảo trì đóng vai trò quan trọng không kém thiết kế kỹ thuật. Một hệ thống tốt nhưng vận hành sai quy trình vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro. Một chiếc thang máy an toàn là kết quả của chuỗi kiểm soát chặt chẽ, trải dài từ thiết kế, sản xuất, lắp đặt đến kiểm định và vận hành. Các quy định trong TCVN 6396-20:2017 và QCVN 02:2019/BLĐTBXH đóng vai trò nền tảng trong việc thiết lập “hàng rào kỹ thuật” nhằm đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Chỉ khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu này, thang máy mới được phép vận hành trong các công trình hiện đại, nơi an toàn luôn là yếu tố được đặt lên hàng đầu.

Hùng Anh - tạp chí điện tử Chất Lượng Việt Nam (link gốc Không đạt chuẩn này, thang máy không được phép đưa vào sử dụng )