Hỏi đáp kỹ thuật
Thang máy không phòng máy – đơn giản chỉ là cắt phòng máy giữ nguyên thiết kế và bỏ qua rủi ro khi sự cố ?
29/01/2026
🧭 Thang máy không phòng máy – có đơn giản chỉ là cắt phòng máy giữ nguyên thiết kế và đẩy rủi ro về cho người sử dụng khi có sự cố?
Thang máy không phòng máy (Machine Room-Less - MRL) là xu hướng tất yếu của kiến trúc hiện đại nhằm tối ưu hóa chiều cao và không gian tòa nhà. Tuy nhiên, thực tế MRL không đơn thuần là "cắt bỏ phòng máy", mà là sự nén toàn bộ hệ thống kỹ thuật phức tạp vào một không gian chật hẹp (giếng thang).
Sự thay đổi này tạo ra mâu thuẫn giữa lợi ích không gian và khả năng tiếp cận kỹ thuật, đòi hỏi sự thay đổi tư duy hoàn toàn từ thiết kế đến vận hành.
🔍 Phân tích chuyên sâu: 3 Thách thức cốt lõi của MRL
Khác với thang có phòng máy (MR) truyền thống, nơi kỹ thuật viên có không gian rộng rãi để thao tác, MRL đặt ra 3 bài toán khó giải quyết nhất:
1. Bài toán về "Trái tim" (Động cơ & Máy kéo)
- Vị trí hiểm trở: Động cơ thường đặt ở đỉnh giếng hoặc trên ray dẫn hướng. Điều này dẫn đến vấn đề truyền rung động trực tiếp vào kết cấu tòa nhà hoặc ray cabin nếu không tính toán kỹ.
- Rủi ro bảo trì: Để kiểm tra động cơ, kỹ thuật viên buộc phải đứng trên nóc cabin. Nếu chiều cao tầng trên cùng (OH) thấp, không gian làm việc bị thu hẹp, gây nguy hiểm (nguy cơ va đập, kẹt).
2. Bài toán về "Bộ não" (Tủ điều khiển)
Đây là phần gây tranh cãi và sai sót nhiều nhất trong thực tế thi công tại Việt Nam:
- Vấn đề nhiệt độ: Tủ điện đặt trong giếng thang kín giống như đặt máy tính trong lò nung. Nhiệt độ, độ ẩm và bụi bẩn làm giảm tuổi thọ linh kiện điện tử nhanh chóng nếu thiếu thông gió chủ động.
- Vùng làm việc (Working Zone): Theo tiêu chuẩn TCVN 6396-20 và EN 81-20, trước tủ điều khiển phải có khoảng trống tối thiểu 0.7m chiều sâu x 0.5m chiều rộng.
- Thực tế sai phạm: Nhiều công trình lắp tủ sát cửa tầng hoặc trong hốc tường hẹp, khiến kỹ thuật viên không có chỗ đứng an toàn khi sửa chữa sống (live maintenance).
3. Bài toán về Cứu hộ (An toàn sinh mạng)
Sự khác biệt lớn nhất và nguy hiểm nhất nằm ở quy trình cứu hộ khi mất điện hoặc kẹt thang:
- Thang có phòng máy (MR): Kỹ thuật viên lên phòng máy, tháo phanh cơ bằng tay, quay tay quay vô lăng rất dễ dàng.
- Thang MRL: Không thể tiếp cận máy kéo trực tiếp.
- Yêu cầu bắt buộc: Phải có thiết bị mở phanh từ xa (bằng cáp cơ khí hoặc điện) đặt tại tủ cứu hộ ở cửa tầng.
- Rủi ro: Nếu hệ thống cứu hộ điện (UPS/ARD) hỏng và không có cơ cấu mở phanh cơ khí từ xa, hành khách sẽ bị kẹt cứng trong cabin mà không cách nào đưa về tầng được nhanh chóng.
⚠️ Sai lầm "Chết người": Tư duy "Bê nguyên" (Copy-Paste)
Sai lầm phổ biến của các đơn vị lắp ráp thiếu kinh nghiệm: Dùng thiết bị của thang có phòng máy để lắp cho MRL.
Hạng mục | Sai lầm phổ biến | Hậu quả kỹ thuật |
| Tủ điều khiển | Dùng tủ kích thước lớn, vỏ thường | Không vừa không gian, chắn lối thông gió, không chống bụi/ẩm (IP thấp). |
| Bộ khống chế vượt tốc (Governor) | Dùng Gov của thang có hộp số | Cực kỳ nguy hiểm. Gov thang MRL cần cơ chế nhả phanh bằng điện/từ xa. Gov của thang bình thường không tương thích, vô hiệu hóa khả năng cứu hộ. |
| Máy kéo | Dùng máy có hộp số cũ | Gây ồn, rung lắc, khó tích hợp encoder hiện đại, không tiết kiệm điện. |
📊 So sánh: Hãng lớn (Global) và đơn vị không chuyên môn
Dưới đây là bảng phân tích sự khác biệt về chất lượng và rủi ro dựa trên dữ liệu báo cáo:
Tiêu chí | Các hãng lớn có đội ngũ thiết kế và RD chuyên sâu | Đơn vị lắp ráp KHÔNG CHUYÊN MÔN |
| Tính đồng bộ | Cao. Máy kéo, tủ điện, phanh được thiết kế để hoạt động cùng nhau (All-in-one). | Thấp. "Râu ông nọ cắm cằm bà kia". Ghép máy kéo hãng A với tủ điện hãng B (hoặc thiết bị gắn mác cùng tên Fuji Hàn, Nhật, Thái Lan …) |
| An toàn cứu hộ | Tích hợp sẵn quy trình cứu hộ chuẩn (Mở phanh từ xa, UPS chuyên dụng). | Thường bỏ qua cơ cấu mở phanh cơ khí để giảm chi phí. Phụ thuộc hoàn toàn vào bộ cứu hộ điện (ARD). |
| Tuổi thọ | Cao nhờ vật liệu chuẩn và phần mềm giám sát lỗi. | Thấp do linh kiện không đồng bộ và môi trường lắp đặt kém (nhiệt, ẩm). |
| Tuân thủ tiêu chuẩn | Tuân thủ nghiêm ngặt EN 81-20/50 (TCVN 6396-20:2017) | Thường lách luật hoặc bỏ qua các quy chuẩn về vùng làm việc an toàn. |
💡 Khuyến nghị & Giải pháp thực tế
Để đảm bảo an toàn và hiệu quả đầu tư cho thang MRL, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Ưu tiên vị trí tủ điện: Nếu có thể, hãy bố trí tủ điều khiển ở ngoài giếng thang (ví dụ: sảnh chờ tầng trên cùng) hoặc hốc tường riêng biệt có cửa thao tác rộng rãi. Tránh tuyệt đối nhét sâu vào trong giếng thang mà không có cửa kiểm tra.
2. Thiết bị chuyên biệt:
- Bắt buộc dùng Governor chuyên dụng cho MRL (có cuộn coil nhả phanh điện).
- Máy kéo phải là loại Gearless (không hộp số) sử dụng nam châm vĩnh cửu.
3. Hệ thống thông gió: Giếng thang MRL phải có lỗ thông gió (diện tích ≥ 1% tiết diện giếng) và quạt cưỡng bức điều khiển bằng cảm biến nhiệt.
4. Quy trình cứu hộ kép: Phải đảm bảo có đủ 2 phương án cứu hộ điện và cơ (rất quan trọng vì có thể bị lỗi phần điện là không thể đưa khách bị nhốt ra ngoài):
- Tự động (UPS đưa về tầng) hoặc cảo điện.
- Bằng tay (Cơ cấu mở phanh từ xa và quan sát được vị trí cabin qua đèn báo/màn hình).
📝 Kết luận
Thang máy MRL là một bước tiến công nghệ, nhưng nó không cho phép sự cẩu thả trong thiết kế. Sự an toàn của MRL phụ thuộc hoàn toàn vào tính đồng bộ của thiết bị và sự tuân thủ nghiêm ngặt về không gian thao tác. Rủi ro lớn nhất không nằm ở lúc thang chạy, mà nằm ở lúc thang dừng (sự cố) và khả năng con người tiếp cận để xử lý nó.
